Volume 1

Alle de brieven van Antoni van Leeuwenhoek / uitgegeven, geïllustreerd en van aanteekeningen voorzien door een Commissie van Nederlandsche geleerden.

  • Antonie van Leeuwenhoek
Date:
1939-
Catalogue details

Licence: Public Domain Mark

Credit: Alle de brieven van Antoni van Leeuwenhoek / uitgegeven, geïllustreerd en van aanteekeningen voorzien door een Commissie van Nederlandsche geleerden. Source: Wellcome Collection.

    50/508 page 44
    mijn slechte0) pen, vrijmoedicheijt, en gedachten, die ick als over¬ hoop10) hier onderstel ten goede10). Angel van de bij. Jck heb ontrent 2 jaer geleden, de angel vande bije geobserveert, soo als ick deselve uijt de bije nam, ick oordeelde als doen,11) dat de angel van de bije aen twee sijden weerhaeckjens hadt, maer naderhant, naeuwkuriger bij mij ondersocht sijnde, heb ick onder¬ vonden dat t gene ick int eerst voor een angel oordeelde, inder daet twee bijsondere12) angels waren, ijder aen eene sij versien met weerhaken, met haer gladde sijden tegen malcanderen aen- leggende, in een derde angel, off beter geseijt, een holle koker, aen de eene sijde een weijnich open en sonder weerhaken, dese angels wanneermen die uijt de bije neemt, soo breecken veeltijts haer senutgens13), waer door beijde de angels, die inde groote angel ofte koker steken, voor een gedeelte vooraen, off uijt haer koker worden gestoten, en hier door comen de twee angels te vertonen, in een angel aen beijde de sijden met weerhaken ver¬ sien,14) dese groote angel, die ick hier een koker zal noemen, ver¬ toont sich, soo verre hij dun is, seer na, als offmen van een pen uijt een wieck van een vogel, over langhs een derdendeel hadde af- 9) Slechte — eenvoudige. 10) Overhoop — door elkaar. Ten goede nemen — goed opnemen, goed¬ gunstig aanvaarden. 11) L. had, blijkens den brief van 28 April 1673, eerst een verkeerden indruk van den bouw van den angel. De beschrijving in dezen brief is echter geheel juist. Immers, de angel bestaat uit een scheede (den ,,koker”), die wellicht als tastorgaan dienst doet (zie Chr. Schröder Hndb. der Entomologie (1912) I. blz. 1287), waar 2 steekborstels (= de angels met weerhaakjes) in liggen Het geheele apparaat kan teruggetrokken worden. De ,,angels” van de mug zijn de stekende monddeelen, die dus niet met de angels der Hymenoptera vergelijkbaar zijn. Swammerdam (Zie Biblia Naturae (1737) I. blz. 456 vlg. en II. (1738) Tab. XVIII) geeft een zeer nauwkeurige beschrijving van den angel. Hij bespreekt hierbij o.a. de foutieve opvatting van R. Hooke Micrographia (1665), Obs. 34, waar deze den angel beschrijft als een geleed orgaan met weerhaken, waarin een enkelvoudige ,,dolk” met weerhaken op en neer geschoven kan worden. Ook vermeldt hij proeven over het terugtrekken van den angel. Zooals bekend, gelukt dit een bij niet als zij dieren gestoken heeft met een lederhuid, doch wel als zij andere bijen steekt. Reeds eerder is de angel afgebeeld op de oudste figuur van een microscopisch object in Melis- sographia (1625) en door Stelluti in 1630. (F. S. Bodenheimer Geschichte der Entomologie (1928) I. blz. 325.) Met de opmerking in den brief van 28 Apr. 1673, blz. 32, onder 2, is vermoedelijk Hooke bedoeld. [S.] 12) Bijsondere — afzonderlijke, aparte. 13) Senutgens — Het woord heeft hier de beteekenis van „pezen”. (Mnl. Wdb. VII. 977.) Zie ook aant. 58 bij den brief van 7 September 1674. [M.] 14) De komma achter „versien” is hier te lezen als een punt. [H.]
    digitised image 1
    digitised image 2
    digitised image 3