Volume 2
Petri Andreae Matthioli medici Senensis Commentarii, in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei, de medica materia. Adiectis quàm plurimis plantarum & animalium imaginibus, eodem authore. Cum Pont. maximi, cæsareæ maiestatis, christianiss. galliarum regis, ac illustriss. Senatus Veneti, gratia & priuilegio.
- Pietro Andrea Mattioli
- Date:
- M. D. LIIII. [1554]
Licence: Public Domain Mark
Credit: Petri Andreae Matthioli medici Senensis Commentarii, in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei, de medica materia. Adiectis quàm plurimis plantarum & animalium imaginibus, eodem authore. Cum Pont. maximi, cæsareæ maiestatis, christianiss. galliarum regis, ac illustriss. Senatus Veneti, gratia & priuilegio. Source: Wellcome Collection.
708/782 page 646
![Vtrum uene- na in ftatum dié interime- te pofsint. Vtrum quis afluefieri pof- fit, ut uenena innocué fu- mat. 64.6 And. Matthioli Comm. nen propterea fit , quin noxam etiam cordi communicent . nam fi fecus effet neminem fane interimerent . Quamob- vem baud mibi difblicet eorum fententia, qui ideo uolunt omnia uenena perniciofa effe , quod cordis facultatem oppri- mant . Siquidem parum vefert, an illud efficiant, quód primo cor ipfum. opprimant , aut aliquo alio mediante . Huius rei manifedtam fidem facit Galenus libro v . cap.1. de locis affectis, ubi fic babet . Quenam ipfi cordi proprie uel pri- mario affecto: füperueniant accidentia : qienam ueró ipfo ceteris partibus confentiente , id ex ijs intelligi poteft , que priu in alijs libris dexvon irauimus, ubi iam declaratum eft innati caloris cor uelut fontem e|Je, neq; animal moz vi omnino poffe, ni cor afficiatur . bec Galenus .— Ceterim illud etiam in difputationem uenit, nunquid fieri pofiit, ut serena in diem exhiberi pofünt, cz certis occidere temporibus, boc e$t, quod certo, c7 prefixo tempore mortem ade férant : exempligratia in uno menfe, uel pluribus, uel ad annum ufque, non celerius, neq; tardius determinato tempos re. Quainre in primis aufcultandus cfl Theophrastus grauifimus , e antiquifstmus autbor, qui libro 1x.. cap.x v 1. de bifloria plantarum de aconito difJerens, ita fcriptum reliquit. Componi autem ita ferunt, ut certis occidere tempos vibus poflit, uidelicet bimestri, trimcftri, femestri, anno completo , nonnullum etiam biennio . Pefime illos de uita di- fcedere uolunt, qui plurimum temporis refistere pofint : paulatim enim tabefcat corpus, y languore pereat diuture no effe neceffe . Facillimme illos, qui confeflim obeunt . bec Theophratti fententia . Veruntamen omnes fere rei medicee füudiofos in banc conclufionem conuenire reperio , quód quanuis in wenenorum. numero inueniantur ( ut Tbeophrae flus inquit ) que celerius, € que tardius interficiant ; non propterea tame prefciri poteft terminus certus, e dies, quo Yiorten inferre debent, ut quidam exiftimant . Nam quod uenena citius, aut ferius occidant, non tantim ex innae ta y propria eorum ui prouenire cenfent ; fed etiam quód magis , uel minusvefillat eius natura, qui uenenum afJume pfit. id autem plane docet experientia : fiquidem con[Lat idem uenenum eodem pondere, uel eadem quantitate diuerfis natura exbibitum, alios in bora tantüm perümere, alios in quatuor horis, alios in die , e» nonnullis nifi paruam afferz re noxam. Id quod etiam quotidie experimur in medicamentis, que ad deijciendam aluum exhibentur. quandoquidem idem medicamentum eodem pondere , uel quantitate à diuerfis bominibus acceptum y in aliquibus. fium celeriter prez fiat effectum; in alijs tarde, in aliquibus parum efficit, in alijs pluvimum, in alijs nibil, in aliquibus citra omnem moles fliam deijcit, in alijs uero magno cum labore . Neq; tamen id alia de caufa accidere manifestum eje quamex uario, diz fpariq; egrotantium temperamento : quod non ita ad unguem deprehendi potefl, ut certó fcivi pofiit , quandiu inne tus eorum calor ueneno refiflere ualeat .. At quanuis concedi poJsit , quod quis adeo peritus ueneficus reperiatur , ut ex longa experientia, ac pariter fcientia tam exacte naturam, cy robur uitalis facultatis calleat in unoquoq; bomine, 10 20 pter boc is determinate fcire poterit diem, neq; boram mortis illius ; quitenenum a[Junpferit : non enim fieri potest , nifi ditino iudicio, aut afflatu, ut aliquis vaedicus, uel pbilofopbus adamuffim expendere pofsit, ac metiri.quantum bue midi fubstantifici, quantumq; caloris innatiin quocunq; fit corpore , prefertim quód non femper ineodem fHatu pere fiftant principes facultates : quo fit, ut quifpiam modo plus, modo minus fortis appareat . tum etiam quód corporis temperamentum plurimum immutent caufe extrinfece , quas Greci zxpoxorrxow]iwote tocant . Adde etiómnum quod antidota, que à medicis buiufcemodi uenenatis continue propinantur , etfi ueneni uim ob fu contumaciam fupee vare nequeant ; impediunt tamen, ne id tam breui tempore perümat . N anum igitur crediderim effe ; quod internas nos firi corporis facultates, ac functiones poftint (ut quidam ventur) iudicio duntaxat ita exquifite expendi, ut lance ex« peuditur crocus . Atqui fcire etiam oportet , quod etfi boc magna ex parte euenire: poft. nature ipfius robore ,in hoc magis, in illo minus exiftente ; co etiam tamen prouenit, quod aliqui conflent arterijs, quibus uenenum in cor fera &ur , admodum anguftis , alij contra admodum amplis . Nanq; uenenum: ubi uias latas expeditasqs inuenerit , non foe lim celeriter permeat ; fed longe ctiam facilius und cum a&re prouebitur , qui cordis vefrigerio continue ingreditur . 1d quod ijs minime contingit , qui propterea quód cor minus calidum obtineant , arterijs potiuntur louge angufHori- bus, quin e fpirituum witalium facultatem ualde imbecilliorem babent. Quocirca Galenus tum tertio fimplicium mez dicamentorum cenfi, tum libro fecundo de alimétorum facultatibus , tradidit cicutam bominibus in cibo letbalem effe, fluvnis autem nutrimentum . Quandoquidem bi avterijs adeo angufTis preclufisq; conjtant , ut nullo pacto-per eas ad cor letbalis cicutee uis , progredi pofsit . quanquam boc de frigidis potius , quam de. calidis uenenis intelligi debeat... Huc illud fcitu dignum accedit, quod perfuafu difficillimum eft; uenena , que ab impijs uencficis in diem exbibentur, alterits generis effe ab bis, que fuarum tantim qualitatum exce[Ja perimunt . Nam que propria forma ac tu necant, in minima ctiam quantitate exbibita ( ut Galenus inquit ) difficile cobibentur , quin breuiffimo tempore letbale munus obeant füum . Non defunt tamen, qui pro certo affirment , quecunq; uenena adeo téperari poffe , ut illa celerius, bec tardius interficiant . quibus equidem vefragari non aufim , cim fciuerim admiranda admodum, effe fecreta nature . Queri preterea folet, num fieri pofsit, ut quis ita ueneno affuefcat, minimi quid de eo quotidie affumens; ut co tans dem innocué nutriatur, quemadmodum. Rufi teflimonio feribit Auicenna, olim puellam nutritam c|Je ueneno , ca tane tám ratione, ut reges quosdam, ez principes ( quod formofiféima effet) qui fecum vem babevent, inficeret . Qua inve dixerim ego, quod etfi non defint, qui boc fieri pofJe afferant ; nunquá tamen ipfe adduci poteros ut credam buntanum corpus nutriri pofJe ueneno, ez prefertim napcllo, quo pleriq; rem exponentes eam puellam nutritam effe interpres tantur . Siquidem ea bifloria Arabicas potius fabulas imitatur , quam rem. aliquam , que omnibus naturalis pbilofoz phie rationibus comprobari pofit . Quamobrem con[Tat. Gentilem Fulginatem in boc. Auicenne loco admixum quie dem fuifJe, ut banc opinionem feruaret integram . quod nimirum fidelis cuiusq; expofitoris effe debet. Nam poftquam cam fententiam ualidis , uerisq; rationibus primum improbafJet , denuo ( ut affolent ) Auerrois , Diniq; authoritate innixus Auicenne ; ez ufi opinionem probare non dubitauit quibufdam argumentis , quanuis nudis , ez infirmis - Quorum 30 4o Ll QU fhort f nau pon EU MET td fot T fmi lit) cott (oid Jti hui itr | la dui m ! | fa qu. till,](https://iiif.wellcomecollection.org/image/b33551200_0002_0708.jp2/full/800%2C/0/default.jpg)
