Volume 2
Petri Andreae Matthioli medici Senensis Commentarii, in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei, de medica materia. Adiectis quàm plurimis plantarum & animalium imaginibus, eodem authore. Cum Pont. maximi, cæsareæ maiestatis, christianiss. galliarum regis, ac illustriss. Senatus Veneti, gratia & priuilegio.
- Pietro Andrea Mattioli
- Date:
- M. D. LIIII. [1554]
Licence: Public Domain Mark
Credit: Petri Andreae Matthioli medici Senensis Commentarii, in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei, de medica materia. Adiectis quàm plurimis plantarum & animalium imaginibus, eodem authore. Cum Pont. maximi, cæsareæ maiestatis, christianiss. galliarum regis, ac illustriss. Senatus Veneti, gratia & priuilegio. Source: Wellcome Collection.
714/782 page 652
![Fraudes , qui- bus vtütur cir cüforaneiqui venena nno- xié fumere jp fitentur. Altera impo- Ítorü fraus. dis. dimit. Ceterümut quifa; flagitioforum impo[lorum fallacias , € dolofas merces cuitare pofiit , ez debeat , nunc mibi in animo c[E ad commune vei publice beneficium eor& ingens;ac fcelestum facinus poJleritati prodere . Nam cian illi fuggefta afcendunt coram populo , quem dolis capere intendunt , oftenfuri quod. uenenum eque ac panem innoxié fianunt, multis cauillationibus, atq; infidijs utuntur . Ynter quas bas duas babent fraudes,quas modo omnibus aperiam, quasq; retinent illi in fuos chariores ( ut ita dicam) lenones . Primus itaq dolus , quo nituntur buiufimodi fraudulenti impoflores,eft quod cám fciant uenena non pofJe nifi parum nocere, ubi uentriculus fuerit cibis ualde repletus ( ut in prefatione buius libri tradidit Diofcorides, ez libro quarto fen fexta retulit Auicenna ) priufquam fuggeftum afcene dant, ad faturitatem ufqy, prefertim efTate , latucas crudas deuorant fale , aceto , € oleo conditas : uerum olei tane tum imponunt, ut fere in co innatent lactuce . Et quia byeme, maxime urgente bruma, tenelle lattuce difficile pafsim inueniri poffunt ; ideo earum uicem bis prebent interanea boum. prepinguium , quorum tantam comedunt copiant, quoad uentriculus ueluti tympanus extendatur . 1d autem eo confilio faciunt , ut bec quidem iurium pinguedine , co- rum; fubfLantie crafsitudine , ille ueró frigiditate fua, oleiq; multitudine, quam illis adijciunt preterquam quod uez neni penetrationem inbibent , cm internas uias obflruere pofsint , erodentem quoq; ingefti avfenici , uel rifagalli fe« plasijs uocati, acrimoniam obtundunt, cz bebetant . Cám igitur uenenum fumpferint , quod illis ob prea[Jumpti ali- menti uim, nullam , aut paruam noxam adfert , nempe quod uentriculus fit tenfus, e» pinguedine imbutus, mox fuum adulteratum antidotum , quod omnino legitimam tberiacam mentitur , a[Jumunt , idq; impune . Quo fit, ut facile pos flea populo aftanti perfuadeant , id e[Je antidotum omnium. prestantifsimum contra omnia uenena , quod in uniuerfo orbe reperiri pofüt . His leues uulgi animi pevfuafl accen/iq;, maiori multitudine, ac impetu feruntur, ut adulteratam, inualidam, ueramdg mentientem tberiacam emant, qum ij qui in maxima annone penuria co cateruatim concurrunt, ubi plurimum panis gratis omnibus exbibetur . 1taqs ctm temporis momento capfülam bac impo]Iura exbauferint, fflatim € fuggefto defcendunt circunfovanei , fefeq; in bofpitium recipiunt , ubi ckm primum fuerint , arfenicum paulo ante [umptum unà cum lactucis aut bubulis interaneis arte quadam euomunt , neq aliud illa die affumunt , quam lac; quod tamen fcepius alternatim potant, uomuntq; , ez reuomunt . tantum pote[t in improbis bominibus auri cupiditas, ut fponte confultoq; in manifesta uite difcrimina ferantur. — Fraus altera, quam ili facinorofi perpetrant ;ita fe babet . Vi una, aut duabus boris anteaquám fuggeWum afcendant, in foro pbarmacopolium petunt, illudq; foro, in quo fermonem populo babere uolunt , propinquius eligunt . Atq; ubi iufJerint pharmacopolee fibi arfenici capfulam ad- férri s cius duo aut tria frufta feligunt, prout fibi magis expedire uidetur . quee poflea charta inuolui , c7 in eadem cz pfulaveponi mandant . Quo. facto pbarmacopolam rogant , ut cian in fuggeftum afcenderint , avfenicum illud repo- fítum dare uelint puero, quem ad eum mifevint . Porro in forum abeunt uerba facturi , ubi eorum fpuriam theriacam, ad celum ufq; miris laudibus efferunt admentientes . Ad bec ut rem magis uerifimilem reddant, puerum uel € circun- flantibus quempiam ad pharitüacopolium mittunt , qui uenenum antea ab ipfis felectum deferat . Ynterea ingentem ca« pfulam in fuggefto fTantes aperiunt , quam babent uafculis praue illius tberiace plenis refertam , cuius operculo in- £u adbevent cera fubpofita, uaria cutufda mifcelle feufla ex faccharo,quod canditum uocant,amlo, alijsq; innoxijs yuedicamentis miro quodam artificio confecte, que prorfus ex facie, e magnitudine referunt illa ueri avfenici frufta, que prius ij in pbarmacopolio felegerant . Leuant autem ifti bominum proditores operculum à capfüla, quo fraudem yelius occultent;in faggesto fLantes . fiquidem fummo cum artificio internam operculi parten, cui adherent illius mi- fcelle frufla avfenicum mentientia , uerfus fe trabunt , ne quis fuam fraudem deprehendere pofsit . Deinde latim in manu focij, aut pueri , quos doli miniftros babent capfule operculum collocant : quod eorum alter aperta manu perz quàm eleganter füstinet, parte pfeudoarfenicum continente colum uerfus refpiciente : idq; ne quis dolum intueri pof- fit . interea redit nuncius avfenicum legitimum à. pharmacopolio deferens . Atqui ilud accipiens artis captiofe ma« lose procedens . Quandoquidem fimulans fibi opus e[Je expeditis manibus , manicas ex murice , uel ferico proditore, quo plerunq; uestiuntur , ad cubitum ufq; conuoluit , ca tantum ratione , ut avfenicum uerum, dum bec agit, fuper o- perculo predicto pfeudoarfenicum continente , reponat , abdatq; : quod ob operculi circuli altitudinem nullo paz éto inferne à circun[lantibus uideri potest . Obuolutis itaq; manicis , brachijsq; denudatis , ac tenui linteolo bumceris impofito , iubet aque uel uini poculum adferri , ez velicto in operculo arfenico uero , factitium innoxium fraudulenta manu capit . quod gladio minutim incidit, e? uino, uel aque parati cyatbi commifcet, ez deniq; tucifüme bibit , Atque ita fraudem bifce coloribus exornatam [pectantibus perfuadet, ut nullus dubitet , quin ille mortiferum avfenicum baus rátum puero exbibuerat fuo : cz cum fimularet fc ei opem ferre nolle , donec pulfum amififfet , ez in mortis difcrimiz ne uerfaretur, ut fue falfe atq; adulterine theriace maiorem compararet existimationem : cim preterea prius uerz fitum puerum admonuiffet , ut anbelitum compefceret ; idq; ut facies cius colore mutaretur , quin ez interim oculos obuerterct, e? os ac ceruicem contorqueret ; ad fe wocauit astantem medicum baud acris callidi; ingenij in ea ciuita- te ,ubiid mibi contigit uidiffe , receptum babentem, qui pueri pulfum tangeret , ut omnibus teJLaretur , quód pulfium amififfet Quod cum feciffet bonus ille medicus iam imprudenter factus circulatoris leno, omnibus teftimonium perbi- bebat, fe nullum pulfuim in eo inueniJJe : quippe qui nusquam forte legerat , quod arte etia pofüt intercipi pulfus , cian tanen id fcriptum reliquerit Galenus libro fexto de placitis Hippocratis , e* Platonis , ubi fic inquit . Eadem. natura in arterijs cernitur, nam etiam ipfe perinde ac nevui , aut incifze , aut laqueo interclufze pulfu omni, micationeq; or- bantur . Ex quibus fane uerbis tune comminifci potuiffet, quod facile buic puero laqueata effent brachia, e» proinde interceptus 10 :Q 30](https://iiif.wellcomecollection.org/image/b33551200_0002_0714.jp2/full/800%2C/0/default.jpg)
