Volume 2
Petri Andreae Matthioli medici Senensis Commentarii, in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei, de medica materia. Adiectis quàm plurimis plantarum & animalium imaginibus, eodem authore. Cum Pont. maximi, cæsareæ maiestatis, christianiss. galliarum regis, ac illustriss. Senatus Veneti, gratia & priuilegio.
- Pietro Andrea Mattioli
- Date:
- M. D. LIIII. [1554]
Licence: Public Domain Mark
Credit: Petri Andreae Matthioli medici Senensis Commentarii, in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei, de medica materia. Adiectis quàm plurimis plantarum & animalium imaginibus, eodem authore. Cum Pont. maximi, cæsareæ maiestatis, christianiss. galliarum regis, ac illustriss. Senatus Veneti, gratia & priuilegio. Source: Wellcome Collection.
730/782 page 668
!['Tox!:ci note ex iNican. Napelli uene num, eiusque remedia. Toxico non inuestigarunt . quandoquidem (ut. Auicenna eft autbor ) non defuere , qui fagitt4s napello inficerent: constata; napellum baurientibus lingue; ev labiorum inflammationem excitari , et raros admodum effe fumentes, qui euadant : id quod omties. Greci toxico adfcvibunt Ad bec cim afferat Auicenna , quód fiqua cura toxico. adhiberi pofiit ea flat uontitionibus, bausto antea rapi femine , ez fumptis fubinde glandium putaminibus , boc omnino illorum opinionem auget . Siquidem Diofcorides quoque ijs , qui toxicum bauferunt, rapi femen ad ciendum uomitum ex uino potandum prebet , ac deinde quercus , fagi , aut ilicis corticem ; arborum nimirum , que omnes: glandes. proferunt - Que fane omnia facile ad credendum trabunt Grecorum toxicum, e Avabum napellum unum cz idé effe uenenum Sed diligenter rem expendentibus contrarie profecto fefe offerunt vationes . ct/] enim ex notis predictis toxicum; cz Napellum unum ez idem e[Je uideantur 5 tot tamen alie babentur note; que alterum ab altero difcriminant , ez cona trarium arguunt, ut aliter exiftiaandum non fit, quam quod deleteria bec medicamenta plurimum inter fe difsideant. Nam nusquam, quod legerim, tradidere Mauvitani eos, qui Napellum bauferint , in tantum furorem agi , ut uinculis fint co£rcendi, quemadmodum eos, qui toxicum deuorauerint . Equidem illud pro certo tefari poffum, quod Corfi ilz li latrones, ficarijqs nequifsimi, quorum bifloriam libro quarto prodidimus , cim de aconito differeremus , quanquam ab a[Jumpto Napello ea omnia dederint indicia , que ab Auicenna napello aftignantur ; in nullum tamen furorem adz ducti fuere, neq; ullum etiam fenfere delirium . Preterea Auicenne , noftroq; te[Limonio, qui experimentum uidimus epoto Napello, oculi exterius prominent, oboriuntur uertigines, animi defectus , cz ingens crurü imbecillitas . Quos vum tamen (ymptomatu nibil de toxico agens meminit Diofcorides . Q uínetiam ( ut ipfe perbibet Auicenna) qui Na» pelli pericula euadunt, plerunq; aut ad becticam febrem, aut ad tabem, aut ad comitialem morbum defcifcunt . id quod Toxicum fümentibus nó euenit : borum fiquidem qui faperuixerint, Tupidi tantam reliquum uite tempus ducunt. Ex bis itaq; omnibus liquidó apparet, quod bec inter fe maxime differunt . Longe enim fieuiora funt Toxici incommoda, quàm Napelli, ut abunde conflat ex. Nicandro in alexipbarmacis , ubi Toxicum defcripfit ijs notis . Protenus etiam lethalis toxici dolorem,ez malum abigere difcas, quando fuis cruciatibus bominem comprebenderit . Lingua eius, qui Toxicum bauferit , inferne craffior redditur . Sed labia intumefcentia , os plane pondere fuo degrauant , ac aridum prorfus [butum vegerit, inferioriq; parte ginetiue diffunduntur , et € fuis fLationibus mouentur . Sepe etiam cordi [lue porem iniecit, omnisq; fenfus conjternatus eft , fontico ifto malo perturbatus . &c laborans co , € balat , e» mugit ; innumeras nugas fabulasq; pre infania edens : ac [ine intermifsione dolens , uehementer wociferatur , inftar bominis , cui caput, totum corpus compingens ; enfe amputandum fit . Vel quemadmodum craterifera facras ves tractans ipfa Rbee facerdos, nona men/is publico appropinquans itineri, longum ore fito rumorem, ez clamorem edit, quem borz gendum in. wiontanis latratum audientes fibi metuunt . Sic ille rabie , mente fiaturbatus errans eiulat , ac lupi inflar figitiue ululat , obliquisqs pupillis tauritio move infpiciens , album dentem acuit , dentibusq; fuis defpumat . bactenus Nicander. ^ Ceterüm differunt toxicum ; ez napellus in curandi quoque ratione . Toxicum nanque Diofcoridi cue vatur rofacco ex pa[fo poto, quinquefolij vadicibus , caprillo , ez bircino fanguine ; cototeis talis , amomo ; ez» bal- fami fructu . Auicenna uero. Napello fuccurrit cum uini potu. butyro , mofcbo , capparis radice ez: eo denique mure, qui napelli ipfius vadices depafcitur . que utiq; medicamenta omnia ab ijs, admodum difcrepant, que in Toxici curatione commemorauit Diofcorides : quem tamen pene ad uerbum reddidit Auicenna in ceteris uenenorum auxiz lijs .'Heec igitur apertifsime oftendunt , conuincuntq; Napellum ez Toxicum effe diuerfa uenena . Nec illa obstant fententie noJHre, que fuperius in Manardi fauorem adduximus . quandoquidem ( ut facile colligi poteft) ex uniuerfa buiufce libri materia ) alia etiam babentur uenena, que quod eadem excitent accidentia,eo paribus curentur-antidos tis, uidentur unam , e? eandem rem e[Je , cm tamen longe diuerfa cernantur : cuiusmodi fünt mandragora , opium ; byofcyamus, corniculatum papauer , c2* id genus alia . Sed ut iam de Toxico meam in siedium proferam. fententiam euni baudquaquam falli crediderim, qui dixerit, id efJc &wuicenne Toxicum, quod idem'Twfom appellat . Nempe quod a[Jerat eo epoto labra , ez linguam inflammari , fequi delirium , e» incoércitum furorem . que propria toxici funt indicia . Attamen boc uidetur illi omnino fuiffe incognitum . quod nec minus forta[Je Diofcoridem latuit . Nam fi to- xicum noui[Jct Diofcorides , eius certe bitoriam libro quarto filentio non. diffümula[Jet , ubi de ceteris mortiferis dif- ferit medicamentis . Mlud porro indicium quodammodo facit , Mauritanorum tufom effe Diofcoridis toxicum , quod nomen illius licet corrupte, ab boc Arabes traxiffe uideantur , quafi toxicon tufom nomitauerint . V erm cám toxi- cunde N APErLLO loquendinobis occafionem dederit, non alienum fuerit, ut nostrum fequamur inflitutum; hoc loco eius tum uenenum; tum vemedia defcvibere, praefertim cum nafcatur in YMalia . Napellus itaque ,ut Mauritanos vum tefLantur monumenta, ea noflra adstipulatur experientia, fi potu uel cibo in corpus ingeratur , feua flatim ad- fert difcrimina : nempe illico labia inflammantur, ez adeo intumejcit lingua , ut exeri extra dentes , cz oris amplitue dine capi non pofiit : oculiitem pariter intume[cunt , ita ut promineant : uertigines , e animi deliquia frequentifime inuadunt , ez crura imbecillitate affecta immobilia redduntur : fubinde uniuerfum liuefcit corpus , intumefcitqs ;€ confestim malo occupatur babitu . Quo fit, ut breui temporis fpatio., qui fumpferint , miferabiliter intereant . Sed id irum non est : quippe quoniam tanta e[E buiufce letbiferi ueneni uis , ut nifi [latim proprijs antidotis fuccurratur , nillis (abinde expugnatur medicamentis . Ymo: quanuis etiam. in ipfo principio ualentiora dentur vemedia ; pauci ta« men fuperuiuunt, qui aut bectica febri ( ut diximus ) aut tabe, aut comitiali morbo tandem non conficiantur . Succurz rendum igitur illico fuerit, excitatis prius uomitibus ( ut Auicenna inquit ) epoto rapi , aut napi femine . Prodest de« inde butyrum bubulum coctum , ez fepe ac large cum uino fumptum : item glandium putaminumi decoctum ex uino potum. Auxiliatur diambari , c» diamofchi puluis : quin potius ambarum. ez mofchus pre ceteris per fe , ez: cum Lentia terra, ex uino pota « Quod fi bec non proficiant , nibil [ane preterea [berandum relinquitur , quod parum y i ucl 10 20 30 «4o so](https://iiif.wellcomecollection.org/image/b33551200_0002_0730.jp2/full/800%2C/0/default.jpg)
