Volume 2

Petri Andreae Matthioli medici Senensis Commentarii, in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei, de medica materia. Adiectis quàm plurimis plantarum & animalium imaginibus, eodem authore. Cum Pont. maximi, cæsareæ maiestatis, christianiss. galliarum regis, ac illustriss. Senatus Veneti, gratia & priuilegio.

Pietro Andrea Mattioli

Date:: M. D. LIIII. [1554]

Credit: Petri Andreae Matthioli medici Senensis Commentarii, in libros sex Pedacii Dioscoridis Anazarbei, de medica materia. Adiectis quàm plurimis plantarum & animalium imaginibus, eodem authore. Cum Pont. maximi, cæsareæ maiestatis, christianiss. galliarum regis, ac illustriss. Senatus Veneti, gratia & priuilegio. Source: Wellcome Collection.

747/782 page 685

$Jn (s MIS dito los 'ü (Qe | Often | OU AN ice Lz-d - e ces | ZI. z2 - v L3 prt (: L05ul ui M n M icri dnt Lu [ Eo) 20 $0 S AD NEN . bolt 24 l zo i i b Sehr b Puoi D mu cc aM ov In Lib.fextum Diofcoridis. — 685 cum diftentione neruorum, totiusáue corporis rubore; prxfertim faciei, cum füdore, & languore quodam. Aliqui aure fplendorem fugiunt: alij fine vlla doloris intercapedine vexantur.Sunt e- uam qui canum more latratus xdant, & obuiam factos morfu adoriuntur, ac mordédo fimili uitio labefactant, Proindeex ijs, qui hoc uitium fenferint, neminem feruatum vidimus, nifi forfitan ex hiftoria vnum aut alterum euafiffe audiamus, fiquidem Eudemus füperaffe quendam affirmat. Themifonem aliqui demorfum in hunc furorem incidiffe, et euafiffe fatentur. Alij ipfum cüma- mico aquá expauefcenti morem gereret, & officium exhiberet , quadam naturarum concordia, fi- milem contraxiffe affe&um : fed poft multos tandem cruciatus feruatum extitiffe. Moleftifsimum itaquegenus morbi, à quo multos, anteaquàm ipfum experirentur , vindicauimus,, & complures ab alijs medicis feruatos nouimus, Nvzrrvn inuniuerfum animalbomini tam dome[licum, familiareq; veperitur , nullum; quod tam multiplici, wavioq; generc conftet, quám canis . Hinc et , quod uiri, mulieres , ac pueri ijs magis delectantur , quàm ceteris ani- yalibus, que in domibus noflris aluntur , tanta quidem intercedit canibus cum bomine focietas Cyn tamen in rabiem 4tt, quos monorderint ; in maximum difcrimen plerunq; deducunt . Cian itaq; canes à continuo bominum confortio nunquam ab[int , qui propterea illorum morfibus wagis fubijciuntur , quàm ceterorum , que morfu pariter , uel itu uenenum elaculantur ; ideo merito quidem de bis prius , quám de reliquis beflijs uenenatis tradidit Diofcorides . Ceez terum quanquam ipfe caufas non fcribit, cur magis eftate Canicule ardoribus, itidcim byeme frigoribus uebententifsis yis in rabiem aguntur, quàm reliquis anni temporibus ; cum tamen palàm fit , canum rabiem non aliunde prouenire, quam ab atrabiliarijs excrementis, facilé cognofci poteft, id e[Tate euenire peru[To à caloribus corum fanguine, bye me ueró frigoribus concreto . -Rabidi canis indicia defcribit Galenus libro de theriaca ad. Pifonem ( fl tamen liber is Galeni legitimus eft ) bis uerbis . Si audieris canem, qui aliquem momorderit, gracilem corpore, cz ficcum; oculis vu- bentibus, cauda demifJa, [puma ex ove fluente, preterea lingua forás porrecta, c» tanquam bile colorata obuià , quen quam infilijffe, citraq; rationem cucurriffe , dcinde vuvfus fubito confiflentem cum ira quadam magis furenti non ipfl preuifos momordi[Je, bac inquam fi in co flc babere audieris, &atim vabiofum canem fui[Je intelligas . bec ille . Ynces dunt preterea (ut quidam afferunt ) lento gradu, demiféis auribus, abfcifJa uoce, fLupido capite , e» obuios non modà bomines nullo delectu s fed e» beflias demordent . Nec mirum fi proprium mordeant dominum , aliosq; domefticos o« ines, nullius babito difcrimine , uel ratione . fiquidem cm proprium atre bilis fit fenfus omnes inficere , omnium cz fii ipfius obliti , dome[Hicos ipfos cognofcere nequeunt . 1d quod etiam pliribus bominibus accidit , qui melancbolici effecti , non modó patrem, matrem, uxorem ; e proprios filios ; fed etiam fe ipfos quandoq; occiderunt .. veran e niuero non tantam estiuis caloribus, ez hyemis frigore canes in vabiem aguntur, fed etiam morticinarum , putrida vum, uermibusq; fcatentium carnium efa : quin co viarcefcentis earum fanguinis . Qd fd fuerint be carnes eorum animalium, que peftilentia , aut ictu fulminis , aut uenenoforum moribus interierint , có f-1cilius maioriq; afficiuntur vabie . Que ctiam excitari folet computrefcentibus aquis frequentius ebibitis , quod bec omnia atrabiliarios fuccos augednt , C putredine corrumpant . Eoq; magis bis de caufis in rabiem aguntur quantó alter altero: [uapte natura magis atre bili obnoxius fucrit. Aduertant preterea nobiles mulieres, ne ftis catellis, quos in delicijs babent;ez quis bus maxime oblectantur, cibum uel iufculum edendum prebeant, quibus aromata, pr efertimq; piper c7 gingiber, fue vint admfla . Quippe cian bec caliditatis, ficcitatisq; modum excedant, eadem ratione, qua ingens elatis feruov cas nes rabidos efficiunt . Caucant ideo eas libenter monco, ne ipfis forte fortuna id mali accidat, quod Tridenti eueni[Je fci mus clarifiimo aldo utriufty legis doctori . 1s fiquidem inter ludendum cum quodam fuo catello iam rabie affecto , lee uiter in inferiori labio demorfus fuit . Sed ipfe buius veiignarus quarto poJE menfe -rabidus fattus , e tandem bydroz phobicus miferabiliter mortem obijt, nullo adiutus medicamento .. Ad bec fciendum efL, quod n0 canes tantum (quatre quami magis, quàm cetera animalia in rabiem agantur ) rabidi fiunt ; fed etiam alia pleraq; animalia,nempe uulpes, mutele , uiuerre, martes , [nie , e» id genus alia : Q apropter nefciuerim , quo argumento: dixerit Galenus libro fexto de locis affectis, folumcanem inter cetera animalia corripi vabie : nifi uoluerit dicere ( ut equidem reor ) canes ceteris animantibus rabici magis effe obnoxios . Refert Aristoteles libro octauo de bifloria animalium , camelos etia, €? equos in rabiem agi Yd. quod ego quoq; afJerere po[Jum : etenim memini , cm uri degerem , me uidiffe equum vas bie furentem, qui fracto capistro obuiam quandam uetulam per capitis, e» crinium uittam morfu comprebenfam , de- cem pluresq; paffus à terra fufpenfam pertulit , nullo tamen uulnere illato, fed magno fané terrore . Hoc affectu cae piuntur ( ut Auicenna est autbor ) etiam muli, qui fuis aliquando morfibus dominos; cz fLabularios vabidos; e2* uclue ti arrepticios reddiderunt . Verüm buiufmodi animalia non nifi raro , uel nunquam per fe rabie tentantur ; quando- quidem fere femper id illis eueniat, cm 4 canibus, fcu lupis , aut uulpibus abidis mordentur . Ceterüm ( ut ipfe Dios fcorides inquit ) vabioforum canum morfus infeflum quicquam protinus non infligit, nf, ut uulnus, dolorem . Sed nee glecta curatione , demor]i aliquo pofl tempore rabidi fiunt, ez aquam expauefcunt . quod ctiam fatetur Galenus libro de theriaca ad Pifonem, alijsq; in locis . Ydcirco diligenter aduertant , qui à canibus mordentur, fi aliqua fefe of- ferant indicia, quibus conijci pofslt ; canem , qui momorderi£ , rabie laborajJe . Siquidem neglectis remedijs ( ut i10d9 diximus ) in id difcriminis demor]i adducutur , ut nullus fubinde relinquatur falutis locus . 'Tvadidere Oribafius, Pate lus, Aétius, Auicenna, alijq; probatifsimi autboves , quod illitis per integram noctem contritis üuglandibus cana nore fibus, € pofhitodum g llis, aut gallinis in efcam exbibitis, gallinaceos ipfos fequenti die interire, fi à rabido cane illas &um fuerit uulnus . Sunt etiam qui afferant; fi panis emanante e uulnere fanguine inficiatur , c7 Pt cani quatis m tumuis Canis rabiofi uencfica natu ra, &figna. Canes quibus caufis rabie exagitentur. Animalia alia rabie tentan- tur.$

Licence and re-use

Contents

Volumes