Expositio atque interpretatio lucida in libros artis rhetoricae Aristotelis / [Agostino Nifo].

  • Agostino Nifo
Date:
1537
Catalogue details

Licence: Public Domain Mark

Credit: Expositio atque interpretatio lucida in libros artis rhetoricae Aristotelis / [Agostino Nifo]. Source: Wellcome Collection.

    21/316 page 8
    ritate m ſufficiẽter, quonid hit omnia, per que poffunt conſequi veritatem. Habẽt eni ſenſug, ⁊ intellectuz, per quoe ſufficiẽ ter boies naſcũtur ad veritateʒ acqrendá, Let] ꝓpter hoc qa babent omnia per que pfit veritates adipiſci, i in pluribus hoĩesſ adipiſcuntur veritatem, | cum laboꝛant ad ingrendam veritatẽ. Per bec. Ariſto. vult habere, hoĩem nafci natura logicum, ideʒ enim vz nafci ad veritatem, ⁊ nafci logicum. Sola enim logica eft veritatis inquiſitiua. Adde minoꝛẽ. vz. homines na / tura nafcuntur rhetoꝛici, banc enim ſupponit tãq; no tiſſimam, quia omnes nafcuntur cum aliqua viuẽdi ra tione, naſci autem cum aliqua viuendi ratione eft nafci hetoꝛicum, tunc oat aliquid loco concluſionis, ⁊ dicit. Ipꝛopter quod ad pꝛobabilia coniecturabiliter fe hie] boc eft rhetoꝛice fe babere ad pꝛobabilia, cft ſimiłr fe habentis ad veritatem hoc eſt ad logicam, quaſi oicat. igitar vnus r idem eft thetoꝛicus, ⁊ logicus, ⁊ fic videt rhetoꝛica effe logica. ¶ Quo So ad verba attinet, per coniecturabiliter ꝓbabilia, veriſimilia intelligit, quęqʒ perſuaſibilia dicuntur, de quibus rbetosica eſt.· Per ve ritatem, intelligit logicam, qus eft veritatis inquiſitina. ' attentione dignum, ea, ex quibus rationes conſtant, et aut vera, aut veriſimilia, aut pꝛobabilia, aut pꝛobabili limilia. vera quidem fünt,quecügs ita (unt ficuti ſigni / ficant, vt ſubeſſe pꝛimis cauſis, filĩios effe parétib^fimi les, non contrariari ei, quod vice verfa non cótrariat, fimile ſuo fimili cffe vtile, ⁊ ipfum augere. Hec enis ot; cuntur vera, quia ficuti ſignificant ita (unt. verifimilia autem ſunt, quęcũqʒ a veris ſumuntur, queqʒ fant qua / lia fieri ocbent Pm rectam rationem. vt obedire parẽti⸗ bus, quod accipitur ab illo vero, qð eft, (ub effe pzimis cauſis. vt filios imitari parentes, quod ab illo Vo oti£, quod eft filios ſimiles elTe parentibus vt eos non lede re, qui nobis non fant inimici, quod ab illo vero pꝛo / ficiſcitur, quod eft non contrariari ei, quod vice verfa non contrariatur.vt amicis benefacere, quod ex eo ve ro naſcitur, quod eft ſimile fuo fimili eè vtile, ⁊ augere ipſum. Sunt itaq; illa vera, quia in re ita funt ficuti fb gnificant, hęc veriſimilia, non ex eo quia ita ſunt, vt fi gnifitant, ſed quia debent, aut expedit fieri, ⁊ pꝛopter banc caufam perſuaſibilia dicuntur, atqʒ coniecturabi liter pꝛobabilia, ac chetoꝛica. Uera aute dicuntur logi: ca ſtue ſpeculabilia, ga ille qui ſpeculatur, illa intendit. At pꝛobahilia ſunt, quęcũqʒ ſapientioꝛibus maximis, atqʒ pꝛecipuis videntur, vt ſoleʒ effe terra maioꝛẽ, ſub terra non eſſe vacuum, aquam firmari in terrã ipſam, 4 cętera id genus. Inſuper lignum pofle efle nigrus,bo minem poffe nón ſcribere, canem latrare, ⁊ id genus, Dec enim piobabilía oicuntur ⁊ Logica. probabili ft/ milia, queqʒ fopbiftica dicuntur, ſunt, vt album pofle eſſe nigrum, quia ſi lignum poteft effe nigrum, ⁊ albuz eft lignum; album potetit eſſe nigrum. Simili ratio ne ſcribens poteſt non ſcribere, quia homo poteſt non ſcribere, ſcribens eft homo, ergo ſcribens po: teſt non fcriberce.£odem e argumento ſidus la / trat, quia canis latrat, fidus eft canis. ergo latrat fiv dos. Ex ijs omnes rationes fiunt, ex veris enim ſciẽ/ tiam faciens demonſtratio. Ex veriſimilibus fidens generans . exemplum. Ex pꝛobabilibus opinionem efficiens oialecticus ſyllogiſmus. Ex pꝛo / babili ſimilibus faciens deceptionem cauillus fiue pa ralogiſmus. Sed quo modo homines ad veritate na / ti ſint . ⁊ in pluribus veritatem adipiſcantur, non eft ex ploꝛatum. Nam bomines maioꝛe vitę tempoꝛe viuũt in ignoꝛatione, quc eft veritati oppofita , vt fcribit Ariſto. libꝛo de anima fecundo . Egidius vir peripa / teticus per veritatem non eam, qus eft finis ſpecula / tionis intelligit, (ed eam, que eft ratio quedam vi- uendi,queqs facit ad vitę regimen. Ad banc oicit bo; mines efTe natog, « banc in pluribus conſequi natu / ra. Idiotę enim viuendi rationem natura conſequun / tur, ⁊ omnes fere, aliqua ex parte, ⁊ tunc ratio Ariſto. aliter cft intelligenda, quia Pm banc expoſitionẽ Ari / ſtoteles minoꝛem accepit, que eft ꝙ homines fint rbe totici, maioꝛem o. vz. y bomines fint logici ſuppo⸗ ſuit. Melius autem dicendum vt expoſuimus. Ariſt. intellexiſſe per veritatem logicas ipſam, quatenus ve / ritas cft finis ſpeculationis, quę in logica conſiſtit. Ad baric nos cffe natos, teſtantur ſenſus ⁊ intellectus, qui bus eam conſequimur, qui nobiſcum naſcuntur,hanc in pluribus conſequimur, cum inſudauerimus cá adi: pifcí natura ipſa, dirigente, non enim intelligit nos eẽ in ipfa veritate pꝛo maioꝛe vitc tempoꝛe.Sʒ quoties ad eam adipifcendam inſudanerimus, plerũqʒ nos eã adipiſci intellectu ac ſenſibꝰnobis cõnatis magiſtris. C Quod igitur ⁊ caque alij negociant᷑ fint extra rem, ⁊ cur magis declinauerunt ad iu riſdictionem, manifeſtum eft. negotiantur, ſint extra rem.jnam folum de arte affici endi iudices tradiderunt, ⁊ cur magis declinauerunt 4 ad iuriſdictionem hoc cft ad artem afficiendi indices, [ manifeftum eft, Joeclinauerunt enim magis ad ártes afficiendi iudices, quia folum vnum efTe dicendi ge; nus arbitrabaritur. vs.iudiciale,cctera neglexerũt. Epi logauit autem contra antiquos poft oeclarationes ge / neris rhetoꝛicę, quoniam erro? eoꝛum magis pátefit per ea, que dixit de genere rhetoꝛicę, nam cum pꝛoba / tum fit logicam efe genus rbetozicc ex eo quía eft ipfa rhetoꝛica pꝛincipaliter oe enthymemate, pꝛopte / rea (fequitur antiquos, qui non de enthymemate dixe / runt, ſed de arte afficiendi, eſſe pꝛęter rem negotiatos, cum nibil de pꝛincipali/hoc cft de enthymemate fint locuti, quod eft oꝛationis neruus.Sequitur etias eos magis ad iudicialia oectiniatfe, quoniam ars afficien / di pꝛecipue in hoꝛum genere locum babct. ¶ Quo Vo ad verba attinet, declinanerunt ad iurifdictiones grece (unt , &croveveox& ct wpoc v0 d'txoxoyetvy, apud veterem tranflationem leguntur oiuerterüt ad litigare. boc eft folum ad genus fozenfe, in quo oꝛa / toꝛes folum dicunt accuſando vel defendendo in ti tique. ¶ Sed bcc quc Ariſto.dixit de rhetoꝛice ger nere, babent queſtionem pꝛimo, quia plures fuerunt oꝛatoꝛes, ⁊ quidem celeberrimi, qui tamen nullam lo- gicc partem percalluerunt. Non igitur rhetoꝛica vi» detur effe logica.deinde logica oꝛdinatur ad veri no / titiam. Rhetoꝛica autem ad fidem inducendam in au⸗ dientibus, ergo non poflunt eiuſdem generis eſſe. De genere rbetozice varie fuerunt opiniones. nam ali ar; tem dixerunt eẽ genus rhetoꝛicę, quod ⁊ Ariſt. ſentire videtur, cum eam appellauerit methodum artificio⸗ fam. Nonnulli rhetoꝛicę genus pꝛudentiam cfTe atv tumant ꝙ pꝛudentia fit recta agendi ratio, ⁊ rhetoꝛi ca ſimiliter, quas opiniones Quintilianus vtraſque affirmat. Boetius libꝛo 4? de differentus topicis ge / nus rhetoꝛicę facultatem conftituit, ꝙ ea facile oic
    digitised image 1
    digitised image 2
    digitised image 3