Volume 1

Glossarium mediae et infimae latinitatis / conditum a Carolo Dufresne, domino Du Cange, auctum a monachis ordinis S. Benedicti cum supplementis integris D.P. Carpenterii et additamentis Adelungii, et aliorum digessit G.A.L. Henschel.

Date:
1840-1850
Catalogue details

Licence: Public Domain Mark

Credit: Glossarium mediae et infimae latinitatis / conditum a Carolo Dufresne, domino Du Cange, auctum a monachis ordinis S. Benedicti cum supplementis integris D.P. Carpenterii et additamentis Adelungii, et aliorum digessit G.A.L. Henschel. Source: Wellcome Collection.

Provider: This material has been provided by the Royal College of Physicians of Edinburgh. The original may be consulted at the Royal College of Physicians of Edinburgh.

    888/924 (page 804)
    Diaconus : Novissiine vero scripsit magnum, quod fecerat, pessimumqae peccatnm , et plumbo Bullm'itchaitam illam. Codinus de Offic. cap. 5. num. 27. ait, Imperatorem Constantinop. cum ad malrem et uxorein, aut filium Imperatorem, scribebat, cerea; cum ad Despotas, Patriarchas, et reliquos honoratiores Principes, plumbca Bulla uti solitum. Paulo aliter Codex Regiae Bibl. 2023. : McXiSi-yo'SouXa St Xcivrai £t; t£ ra ^xgi- AetTTiCiTa?, y.c/.i SsSacoicpKTOpa?, y.ai Kaiaapa; tii S'i Tou; ocXacu; Travra; MyiTpoiroXira; xxl ap^ovra;, xvjpo'Sij'jXXa, si; jj-o'vov J'e tov Pudia; ■n's'[j.Trou(7t u,oXiS(5'g6ouXXov. MeminitPetrus Dia- conus lib. 4. Chron. Casin. cap. 109. prs- ceptorum Imperatorum Constantinop. plumbo sip;natorum. Ad ejusmodi sigilla plumbea referenda sunt etiam, quse habet Leontinus Episcop. Neapolit. in Apologia pro Christianis et SS. Imaginibus, Act. 4. VII. Synodi : noTrsp b -/.iXBuaiy PadiXEu; Js'^a- (ASvo;, xai da;ra(iay.£vo; -niv ctppa-yicya, ou tov -rcyiXov ETijAvioev, ii r/iv y^OL^TD-j, ri tov p.dXcfiiJ'cv, aXXa TO) P».(jtXci Tyjv Trpoaxuvviciv xal to c=Sac oTTs'vEijU.Ev, etc. [** Vide Glossar. med. Grte- cit. col. 2t 8. voce MoXilicJ'oSGuXXov.] Neque soli duntaxat Imperatores Con- stantinopolitani; sed et alii proceres Pala- tii Bulla plumbea utebantur. Exstat, in- quit Angelus a Nuce, in Regesto Petri Diaconi Casinensis n. i36. Prieceptum Symbatii Protospatharii et <rpaTm-f&u Mace- donise, Thracise , etc. buUatum cum Bulla plumbea, mcnse Junio, Indict. 10. hoc est, ann. 892. Beges etiam Sicilke Bullis plumbeis usosadvertere est apud Rocchum Pirrum tom. i. pag. 129. 3i6. 4i4- 475. torn. 2. pag. 20. 279. 280. 283. ut Reges Hispanice, apud Ant. Yepez in Chron. Ord. S. Benedicti sub finem lorn. 7. [et Franci- scum de Pisa in Descriptione urbis Tolela- nae fol. 55. et 56.] Tradit praeterea Sabel- licus ex privilegio Alexandri PP. Duces Fenetos uti sigiliis plumbeis : sed longe ante Alexandrum usos probat Sansovinus in Venetia lib. 11. [Bullae plumbeae Patriar- chaj Constantinopolitani meminit Pachi- meres lib. 8. cap. 32.] * Ea quoque usi sunt, praeter supra laudatos reges, reges Ariigou. Cypri et Portugal. Charta Jacobi II. reg. Arag. ann. i3i9. pro unione regnorum Arag. etVaient. Principatusque Catalon. : Prcaeus scriptum nostrum mandavimus Bullce nostra; plumbece munimine communitum, etc. Lit. Henr. reg. Cypri ann. 1247. in Chartul. Campan. ex Cam Coniput. Paris.: Je aifait faire ce pre- sent privilege et garnir le de iiion Seel de plomb, par la garantie de mes homes dou royaume de Cjpre. Pactum inter reg. et prae- lat. Portugal, ann. 333o. apud Odor. Ray- nald. ad ann. 1289. § 17 : Promiserunt.... regem Dionysium daturum literas suo plum- bo regio Sigillo muni/as, etc. Hujus pariter mentio fit in Charta Hugonis Revel magistri Hospit. S. Joan. Jeros. ann. 1274- ex Char- tul. Cluniac. ch. 178: In cujus rei testimo- nium proisentes litteras Bulla nostra plumbea fecimtis communiri. Inter privilegia a Rom, Pontif. reipublicae Lucensi concessa, illud veluti potissimum recenset Ptolomeus in Annal. brev. ad ann. 1064. ut bulla plum- bea uteretur: Prima tribuit ei Bullam plum- beam pro sigillo communitatis, ut habet dux Fenetorum. Nihilominus rarissima esse im- peratorum , regum, principumve diplo- mata sigillo plumbeo munita , censet Mura- torius; unde caute judicandum esse de his, quae supersunt, monet vir eruditus, quern consule tom. 3. Antiq. Ital. med. aevi col. 91. et i35. Bullis prceterea Plumbeis usos constat Episcopos , atque adeo summos Ponlifices : ac Episcopos quidem, ex Concilio Cabilo- nensi II. ann. 8i3. cap. 41 : Literas etiam habebit, in quibus siut nomina Episcopi et civitatis Plumbo impressa. Et ex Anastasio Bibl. in Praefat. ad octavam Synodum , de eadem Synodo : Et omnia hmc in cjuinque Codicibus scripta sive compacta , et omnium subscriptionibiis roborata; sed et ipsos Codi- ces Plumbea Bulla munitos, atejue sigillatim loci servatoribus traditos, patriarchalibus se- dibus deferendos, etc. [* In Cod. reg. 5187. fol. 67. v°. exscripta legitur ChartaRainaudi archiep. Lugdun. ann. i2i5. qua fratribus leprosis Lugdun. quamdam decimam con- cedit; haec autem Charta bulla plumbea ip- sius archiepiscopi in fills sericis rubei cro- ceique coloris sigillata erat, utibi observa- tur.] Scrihit Bromptonus pag. i458. non solere cisalpinos Pr(esules z>el Primates scri- ptis suis autenlicis Bullas Plumbeas appn- nere, sed cereas. De transalpinis certe id observare est ex Roccho Pirro tom. i. pag. 320. etc. tom. 2. pag. 281. etc. [Quin et ab- batis Bulla Plumbea memoratur a Mabillo- nio lib. 2. de Re Diplom. cap. i5. num. 3.] De sumporum Pontificum Bullis plum- beis haec habet Luithprandus lib. 6. cap. 6 : H(Ec domnum Papam nullis narrantibus fecisse crederemus, nisi lilerce fidem admitte- rent.1 rjuce Plumbo signntce ejus nominis characteres monstrant. Carmen de Curia Romana v. 985 : INon auro , iion argento , sacra Bulla refiilgct, Insignit chartas Plumbea forma sacras. Et V. 1009 : Ponitur incudi pars quucdam parvula Plumbi, Et redit argenti tempore forma brevi; Malleus imposita; vix dat tria verbera massx, lit subito Plumbum se novat sere novo. Notum vero in plumbeis Bullis Paparum describi eorum nomina in altera harum facie, quod etiam factitatum in Bullis Episcoporum ; hinc Flodoardus lib. 3. Hist. Rem. cap. 17. de Actardo Episcopo : Epistolam suo nomine ad Nicolaum PP. dictari ...fecit, quam et Bulla sui nominis sigillavit. Polydorus Virgilius ait, Agatho- nem PP. in cera annullo impressisse sigilla.- verum postea cum summus Pontifex multa irrogaret'privilegia, ut diplomata diutur- niora forent, placuisse Stephano III. et Adriano I. tabulas apostolicas plumbo ob- signari, nec antiquius sigillum publicum reperiri opinatur. Sed vetusliora diplo- mata summorum Pontificum, inquit Do- minicus Raynaldus Bibliothecae Vaticanae cuslos , non vidit Polydorus : nam tempore Silvestri, quo Ecclesia Romana, ab imma- nissimo tyranno diu oppressa, respirare coepit, literae apostolicae plumbo obsignatse fuerunt : qu;e quidem Bulla plumbea Silvestri i-eperitur in Archive Aretino. Asservantur praeterea, eodem teste, in Ar- chivo Castri S. Angeli vetustissima in pa- pyro, ex frutice confecta diplomata, plumbo obsignala summorum Pontificum Leonisl. Gregorii Magni ac Sergii. [* Haec somniasse Raynaldum testis est, hac in re locupletissimus, Muratorius tom. 3. Antiq. Ital. med. sevi col. 91. quippe qui primuin ex laudatis a Raynaldo tabulariis diligenter perlustratis, nihil tale deprehenderit; quod et de Romanis archivis asserere non dubi- tat. Ipsum consule ibid. col. 129.] His con- senlanea habet Bromptonus pag. 1718 ubi •A\\. tempore Gregorii Magni Bullas jiiisse , et adimc in Romana Ecclesia aliqua ipsius privilegia bullata servari. Ita etiam Wil. Thorn, in Chron. cap. i. § 10. [** Conf. Gatter. Dipl. Theoret. § 137. num. II, i. Natal, de Wailly Pala;ogr. vol. i. pag. 4^.] Idem Raynaldus observat in plumbo diplomatum vetustissiniorum Pontificum non impressas fuisse imagines Petri etPauli; sed tantum illius Ponlificis nomen , cujus liters obsignabantur : quod hodie obser- vatur, a modernioribus Pontificibus intro- ductum et in usu positum esse. Vetustio- reiii quippe usque adhuc Bullam cum ima- ginibus Petri et Pauli non se reperisse ait, quam sub Adriano IV. qui anno ii53. vixit, et sub Benedicto VII. Apostolorum plumbo non imprimi imagines. Verum sub Paschali II. hunc morem ccepisse, docet Doubletus pag. 475. At cur in Bullis sum- morum Pontificum sancti Pauli imago dextram, S. Petri sinistram pai tem occu- pent, quaedam Matth. Paris ann. 1237. piuribus vero disseril Leo Alialius lib. i. de Consens. utriusque Eccles. cap. 6. ut et Nicol. Alemannus lib. de laeva et dextra. Vide Ughellum tom. 6. pag. 457. Ad Bullas etiam plumbeas PP. speclat querela ista Stephani Episcopi Tornacensis Epist. 164. 165 : Plumbo Anglico teguntur Ecclesia, nudantur Romano. Sed et ne quid intactum relinquatur, primus Clemens VI. domus insignia Bullis suis impressit. Albertus Ar- gentin. ann. i342 : Hie Papa cum arma progeniei sua; haberent quinque rosas, con- tra morem antecessorum , tutidcm rosas poni fecit in Bullis. Porro in Bullis Summorum Pontificum electorum, et necdum consecratorum, eorum nomen non inscriptum docet Gre- gorius X. in Bulla ann. 1272. apud Petrum Mariam Campum in Regesto part. 2. Hist. Eccles. Placentinae num 118. hisce verbis : Nec mireris, quod Bulla non exprimens no- men nostrum est appensa prmsentibus, quce ante consecrationis et benedictionis nostrfe solenuia transmittuntur: quia ii, qui fuerunt hactenus in Romanos elecli Pontifices, con- sueverunt in bullandis Uteris ante sues con- secrationis munus modum hujusmodi obser- vare. [Nicolaus III. in Bulla anni 1289. apud Rymer. tom. 2. pag. 427 : Prafatus predecessor nondam benediclus et consecra- tus... per litteras suas bullatas Bulla sua, qua; nomen suum nondum exprimebat, vo- bis concessit... Licet igitur eadem litterce sic bullatoi plenissimani in se habeant potesta- tem, maxime cum Sedes Apostolica, ante consecrationem et benedictionem elecli in Summum Pontificem, cum defectiva Bulla